Časopis “Bosanskohercegovačka elektrotehnika”

Broj 10 Broj 9 Broj 8 Broj 7 Broj 6 Broj 5 Broj 4 Broj 3 Broj 2 Broj 1

BOSANSKOHERCEGOVAČKA ELEKTROTEHNIKA 5

Peti broj, godište 2011, objavljuje 12 članaka:

U radu su ukratko opisani generalni pravci pristupa razvoju tržišta električne energije u Evropi u proteklom periodu, te nastojanja nosilaca procesa da razviju jedinstveno evropsko tržište električne energije. Posebno je opisan ciljni model tržišta za inter-regionalno koordinisano upravljanje zagušenjima koji je usaglašen između svih interesnih zajednica i učesnika, te predstavlja ciljni model tržišta koji se planira implementirati do 2015. godine.
U ovom je radu analizirana trenutna situacija u Bosni i Hercegovini i Federaciji BiH, vezana za obnovljive izvore energije s aspekta stvorenih uvjeta korištenja i preuzetih obaveza potpisivanjem međunarodnih ugovora. Data su određena pojašnjenja važeće Uredbe o korištenju obnovljivih izvora energije i kogeneracije („Sl.N F BiH“ br. 36/10 i 11/11). Posebna pažnja posvećena je značaju pravovremenog planiranja i predviđanja razvoja mogućih događaja do 2020. godine. Identificirani su rizici i prepreke izgradnje održivih projekata obnovljivih izvora energije i kogeneracije (OIEiK).
Ajla Lukač, Mirsada Jamak, Mustafa Musić, Elma Turković
ISKUSTVA U KAMPANJI MJERENJA POTENCIJALA VJETRA NA TERITORIJI BOSNE I HERCEGOVINE
U ovom je radu dat pregled trendova razvoja proizvodnih elektroenergetsikh objekata na bazi energije vjetra u svijetu. Prezentovane su poduzete aktivnosti i iskustva na instalaciji mjerne opreme za mjerenje potencijala vjetra, u skladu sa važećim standardima i preporukama, na više lokacija širom Bosne i Hercegovine (BiH). Navedena su iskustva na održavanju mjernih stanica u surovim uslovima i osnovni zaključci na bazi dosadašnjih mjerenja i provedenih indikativnih analiza. Dat je osvrt na raspoložive podatke dostupne u elektronskom Atlasu vjetrova za BiH, kao i kratka komparacija tih rezultata sa rezultatima mjerenja. Prezentovane su podsticajne cijene za proizvodnju električne energije iz obnovljivih izvora energije na području Federacije BiH. Također je dat prijedlog daljih koraka u okviru realizacije prezentirane Mjerne kampanje, a sve sa ciljem integracije prvih vjetroelektrana u elektroenergetski sistem BiH.
Činjenica da su zalihe neobnovljivih izvora energije konačne i iscrpljive, a zahtjevi za energijom sve potrebniji, tjera čovječanstvo na potrebu većeg učešća obnovljivih izvora energije (OIE) za proizvodnju električne energije. Pored ostalih, u OIE spada i energija Sunca.
U radu su predstavljeni osnovni parametri koji utiču na karakteristike pretvaranja sunčevog zračenja uz pomoć fotonaponskih (FN) sistema u električnu energiju a koje je potrebno poznavati prije nego što se pristupi odabiru loakacije i izračunu parametara FN sistema, koristeći pri tome saznanja prezentirana u stručnoj literaturi u zemlji i inostranstvu.
U radu su analizirani nedostaci tarifnih stavova za obračun utrošene električne energije za kupce JP Elektroprivreda BiH koji su se primjenjivali u periodu od 01.01.2008. do 01.07.2011. godine. Analiza je rađena u svrhu identifikacije nedostataka i njihovog otklanjanja u narednim tarifnim postupcima. Svaki od uočenih nedostataka je posebno analiziran, sa primjerima za konkretne kupce JP Elektroprivreda BiH. Na kraju su data zaključna razmatranja sa preporukama za otklanjanje uočenih nedostataka.
Admir Jahić, Tatjana Konjić, Jože Pihler, Milenko Tomić
MODELOVANJE ELEKTROENERGETSKIH SISTEMA
Dinamički model elektroenergetskog sistema moguće je realizovati pomoću modela idealnih ili realnih elemenata sistema. U radu je prikazan način formiranja modela idealnih i realnih elemenata sistema korištenjem programskog paketa MATLAB/Simulink/SimPowerSys. Također je dizajniran model realnog elektroenergetskog sistema Bosne i Hercegovine, a rezultati simulacije su upoređeni sa izvršenim mjerenjima u sistemu.
Rekonfiguracija distributivnih mreža predstavlja jedan od aktuelnih problema i aktivnosti koji se koriste u procesima planiranja i upravljanja distributivnim mrežama. Problem rekonfiguracije distributivnih mreža s ciljem pronalaženja optimalnog topološkog rješenja iste, može se formulisati u obliku višeciljnog optimizacionog problema. Za rješavanje ovog problema se, zbog njegove kompleksnosti, danas koriste metaheurističke metode, a čest izbor je primjena genetskih algoritama. U radu je predstavljen jedan oblik matematičkog modela problema rekonfiguracije mreže s ciljem minimizacije gubitaka u mreži i neisporučene energije, uz uvažavanje ograničenja radijalnosti mreže i ograničenja nametnutih tokovima snaga u mreži. Za rješavanje definisanog višeciljnog optimizacionog problema korišten je NSGA II genetski algoritam, čijom primjenom je dobiven skup Pareto optimalnih rješenja. Predloženi metod je testiran na realnom modelu 35 kV distributivne mreže.
U radu su prezentirani principi rada poluprovodničkog statičkog kompenzatora te objedinjenog regulatora toka snage u elektroenergetskom sistemu baziranog na primjeni poluprovodničkih pretvarača. Klasični sistemi za regulaciju tokova snaga, napona i frekvencije pretpostavljaju korištenje regulacionih transformatora, regulaciju pobude sinhronih mašina, regulaciju brzine i položaja generatora i slično. Osim toga, za injektiranje reaktivne snage u elektroenergetski sistem predviđeno je da se koriste kondenzatorske baterije, bilo da su spojene preko mehaničkih ili tiristorskih prekidača u više stepeni, ili u kombinaciji s tiristorski regulisanim prigušnicama. Za razliku od klasičnih rješenja, novi tipovi rješenja prepostavljaju korištenje nezavisnih invertora, sinhronizovanih s mrežom, pri čemu se regulacijom nivoa i faznog ugla napona invertora omogućava upravljanje napona i toka aktivne i reaktivne snage u elektroenergetskom sistemu. U literaturi su ovakvi uređaji poznati pod nazivom FACTS, odnosno fleksibilni prenosni sistem naizmjeničnih struja.
Električni proračun i mehanički proračun nadzemnih elektroenergetskih vodova obrađeni su u mnogim knjigama i studijama. Međutim pri konkretnom projektovanju nadzemnih vodova vrlo često se susrećemo i sa potrebom za matematičkim proračunom pored gore već navedenih.
U radu je prikazan matematički proračun vodova za raspone do 400 metara, tj. kada se kriva voda može smatrati parabolom. U tom području je odstupanje između lančanice i parabole neznatno.
U radu je predstavljen metod modelovanja elektroenergetskog sistema uzemljenog preko prigušnice pri zemljospoju. Ukazano je na mogućnost korištenja ovog metoda u izboru i regulaciji induktivnosti u neutralnoj tački, odabiru i podešavanju zaštita, kao i proračunu opasnih napona dodira u ovim elektroenergetskim mrežama.
Kriptografija eliptičnih krivih, kao poseban dio kriptografije javnog ključa, sve se više nameće kao rješenje za ostvarivanje sigurne komunikacije u mobilnim javnim mrežama. Sami njeni algoritmi, zasnovani na algebri eliptičnih krivih i konačnih polja, čine određivanje nivoa sigurnosti i postupke razbijanja enkripcije čak i složenijim nego u slučaju odgovarajućih konvencionalnih algoritama kriptografije javnog ključa.
Testna aplikacija, razvijena u programskom jeziku Java, ima za cilj simulirati mrežno okruženje i odrediti nivo primjenjivosti kriptografije eliptičnih krivih u javnim mrežama, te postaviti standarde za njenu primjenu na projiciranoj strojnoj opremi. Zaključci o ovako definiranoj primjenjivosti dobijaju se analizom podataka o izmjerenom vremenu potrebnom za izvršavanje standardnih kriptografskih postupaka, te pri tome korištenih algoritamskih parametara.
Zenan Šehić, Naser Prljača, Zerina Šehić-Galić
IMPLEMENTACIJA AUTOPODEŠAVAJUĆEG PID REGULATORA NA DISTRIBUIRANOM SISTEMU
Rad predstavlja autopodešavajući PID regulator implementiran na distribuiranom sistemu. Korištena je metoda za neparametarsku modelnu identifikaciju [1], [3], [4]. Pseudobinarni slučajni signal je korišten za uzbudu, i na osnovu njega su izračunate auto i kroskorelacijska funkcija ulaza i izlaza. Uz pomoć tih rezultata je izračunat impulsni odziv sistema. Procedura za podešavanje je implementirana na distribuiranom sistemu. Metoda se sastoji od dvokratnog sukcesivnog testiranja sistema sa PRBS, čime je postignuto da su svi signali postali periodični. Perioda od 127 uzoraka je zadovoljila praktične potrebe. Automatska detekcija pripadajućeg frekvencijskog područja dozvoljava da procedura bude primjenjena kao metoda za autopodešavanje PID regulatora, pri čemu se koristi Chien-Hrones-Reswick metod [5] za podešavanje parametara.
Ova metoda je pogodna za podešavanje proporcionalnih nadkritično prigušenih procesa. Distribuirana impelmentacija predložene metode omogućuje autopodešavanje više regulatora na istoj strojnoj opremi, a vrijeme potrebno za podešavanje je dva puta kraće. Metoda je implementirana u IDR052 software-u za programiranje Mitsubishi PLC, SCADA programu Factory Link od USDATA i MATLAB od MathWorks. Data je primjena metode na hidrauličnom procesu.

Vezani članci ...

Kontakt informacije
Mula Mustafe Bašeskije 7/4
71000 Sarajevo
Telefon: +387 33 227 036
Faks: +387 33 227 037
predsjednik: cigre@bhkcigre.ba
sekretarijat: office@bhkcigre.ba